खरीप पीक विमा मदत: साडेसतरा हजारांच्या घोषणेनंतरही शेतकरी चिंतेत; तांत्रिक पेच नेमका काय?
Crop Insurance पुणे जिल्ह्यात खरीप हंगामात झालेल्या अतिवृष्टीमुळे शेतकऱ्यांचे प्रचंड नुकसान झाले आहे. यावर उपाय म्हणून राज्य सरकारने ३९ हजार कोटी रुपयांचे मोठे पॅकेज जाहीर केले असून, पीक विमा योजनेच्या माध्यमातून हेक्टरी १७,५०० रुपयांची मदत देण्याचे आश्वासन दिले आहे. मात्र, ही मदत मिळवताना पीक विमा कंपन्यांच्या तांत्रिक अटींमुळे सर्वच शेतकऱ्यांना ही रक्कम मिळेल का, याबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
नुकसान भरपाई ठरवण्याचे निकष (Technical Criteria)
राज्य सरकारने मदत जाहीर केली असली, तरी विमा कंपनीकडून मिळणारी रक्कम ही थेट नसून ती ‘पीक कापणी प्रयोग’ (Crop Cutting Experiment) यावर आधारित आहे.
आठव्या वेतन आयोगाबद्दल एक महत्त्वाची अपडेट; विलंब झाल्यास होणार मोठे नुकसान 8th Pay Commission News
महसूल मंडळ निहाय गणना: ही मदत वैयक्तिक नुकसानाऐवजी महसूल मंडळाच्या सरासरी उत्पादनावर ठरवली जाते.
उंबरठा उत्पादन (Threshold Yield): गेल्या ५ वर्षांतील उत्पादनाची सरासरी काढून एक ‘उंबरठा’ निश्चित केला जातो.
सरासरी उत्पादन: चालू वर्षात महसूल मंडळातील १२ ठिकाणी केलेल्या प्रयोगातून आलेले उत्पादन.
मदतीचे गणित: शेतकऱ्यांना पूर्ण रक्कम का मिळणार नाही?
विमा कंपनी पूर्ण संरक्षित रक्कम तेव्हाच देते, जेव्हा उत्पादनात मोठी घट होते. खालील तक्त्यावरून हे गणित समजून घेऊया:
स्थिती मिळणारी नुकसान भरपाई
उत्पादन उंबरठ्यापेक्षा १०% कमी विमा संरक्षित रकमेच्या केवळ १०% भरपाई मिळेल.
उत्पादन उंबरठ्यापेक्षा ५०% कमी संरक्षित रकमेच्या ५०% भरपाई मिळेल.
उत्पादन शून्य (१००% नुकसान) संपूर्ण विमा संरक्षित रक्कम (उदा. सोयाबीनसाठी ५६,००० रुपये) मिळेल.
महत्त्वाची टीप: सरकारने जाहीर केलेली १७,५०० रुपयांची मदत सरसकट न मिळता, ती तुमच्या महसूल मंडळातील उत्पादनाच्या घटीच्या प्रमाणात विभागली जाईल. जर एखाद्या मंडळाचे उत्पादन उंबरठ्याच्या जवळ असेल, तर तिथल्या शेतकऱ्यांना अत्यंत कमी मदत मिळण्याची शक्यता आहे.
मदतीबाबत साशंकता का आहे?
१. विभन्न उत्पादन: प्रत्येक महसूल मंडळातील पावसाचे प्रमाण आणि जमिनीचा पोत वेगळा असतो. त्यामुळे एकाच तालुक्यातील दोन मंडळांमधील मदतीमध्ये मोठी तफावत असू शकते.
२. सरासरीची अट: जरी तुमच्या वैयक्तिक शेतात १००% नुकसान झाले असले, तरी तुमच्या मंडळातील सरासरी उत्पादन समाधानकारक असेल, तर तुम्हाला विम्याचा लाभ मिळणार नाही.
३. सरकारी घोषणा विरुद्ध विमा निकष: मुख्यमंत्र्यांनी हेक्टरी साडेसतरा हजारांचे आश्वासन दिले असले तरी, विमा कंपनी केवळ ‘उत्पादन तूट’ याच निकषावर पैसे देणार आहे.
शेतकऱ्यांनी काय करावे?
तुमच्या क्षेत्रातील पीक कापणी प्रयोगाचे निकाल काय आले आहेत, याची माहिती कृषी सहाय्यकाकडून घ्या.
जर तुमचे नुकसान वैयक्तिक स्तरावर (उदा. नैसर्गिक आपत्ती, ढगफुटी) झाले असेल, तर ७२ तासांच्या आत विमा कंपनीकडे वैयक्तिक तक्रार (Individual Claim) नोंदवली असल्याची खात्री करा.
स्थानिक कृषी कार्यालयातून तुमच्या महसूल मंडळाचा उंबरठा उत्पादन अहवाल तपासा.
तुम्हाला तुमच्या महसूल मंडळातील पीक कापणी प्रयोगाचा अहवाल ऑनलाइन कसा पाहायचा, याबद्दल अधिक माहिती हवी आहे का?
अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी येथे क्लिक करा